Effectief (samen)werken in transities

Hoe kunnen landelijke en provinciale overheden effectief (samen)werken aan complexe transitieopgaven? Welke strategieën en praktijken horen hierbij?

Samenleving en overheid staan voor grote maatschappelijke opgaven: van de energie- en mobiliteitstransitie tot vraagstukken rond voeding, stedelijke ontwikkeling en digitalisering. Deze opgaven zijn complex: er zijn veel betrokken partijen, en uiteenlopende belangen en oplossingen vragen om grote aanpassingen in gedrag, financiering en werk. Deze complexiteit vraagt om nieuwe manieren van (samen)werken die verder gaan dan de huidige traditionele, planmatige aanpak. Maar hoe doe je dit als overheid? Wat vragen transities ook van een veranderende overheid, en van overheidsprofessionals? Welke structuren, werkwijzen en mindset zijn helpend en welke hinderend?

Om die vragen te verkennen brengen Agenda Stad, Het Groene Brein, in samenwerking met diverse Rijksprogramma’s, RVO, PBL en Provincie Zuid-Holland, op 16 september overheidsprofessionals van verschillende bestuurslagen bijeen. Een middag vol inspiratie, leren, verdieping en praktische handvatten voor iedereen die werkt aan maatschappelijke transities.

Wat gaan we doen?

• Hoogleraar en transitiekundige Katrien Termeer en auteur en strateeg Zaid Hassan delen hun aanpak om aan de slag te gaan aan de complexiteit van transities. Leer van hun jarenlange ervaring hoe je effectief werkt aan weerbarstige vraagstukken en systeemverandering.
• Vervolgens gaan we in interactieve deelsessies aan de slag met praktijkcasussen en werken we samen aan handvatten om effectiever om te gaan met de complexiteit van transities. De deelsessies worden georganiseerd samen met onder andere: Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), Regio Deals, Werk aan Uitvoering (WAU), Provincie Zuid-Holland, en de Innovatieacademie (IenW)

Programma

• 12:30 - 13:00: Inloop met lunch
• 13:00 - 14:00: Plenair programma: o.a. keynotes Katrien Termeer & Zaid Hassan
• 14:00 - 14:30: Pauze
• 14:30 - 16:30: Deelsessies - Meer details onderstaand
  • Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - Innovatieacademie: De kunst van het afbouwen (met Rik Braams)
  • Planbureau voor de Leefomgeving: Werken aan transformatie - aan de slag met paradoxen
  • Programma Regio Deals: Van beheersing naar bewegingsruimte: bekostiging die transities mogelijk maakt
  • RVO: Circulaire batterijen: waarom systeemambities stuklopen op gebiedsrealiteiten
  • Provincie Zuid-Holland: Leren van regionale casuïstiek
  • Samenwerkingsagenda Toekomstbestendige Gebiedsontwikkeling: Navigeren tussen Rijk en wijk: samenwerken aan een nieuwe praktijk van toekomstbestendige gebiedsontwikkeling
  • Werk aan Uitvoering: Plannen maken voor wat zich niet laat plannen
• 16:30 - 16:45: Plenaire terugkoppeling
• Vanaf 16:45: Netwerkborrel

Keynotes

Betekenisvolle stapjes voor grote maatschappelijke vraagstukken

Katrien Termeer is hoogleraar bestuurskunde aan Wageningen University, gespecialiseerd in governance van complexe transities en weerbarstige maatschappelijke vraagstukken. Met het 'Small wins' raamwerk laat zij zien hoe je met kleine maar betekenisvolle stappen, kan werken aan diepgaande systeemverandering. In 2025 verscheen haar boek Kleine stapjes, groteveranderingen. Betekenisvol werken aanmaatschappelijke vraagstukken.

Strategy as practice, strategy as malpractice, in complex challenges (Engelstalig)

Zaid Hassan is een strateeg, praktijkdeskundige en theoreticus met meer dan 25 jaar praktijkervaring met complexe transities in meer dan 20 landen, in zowel de publieke, private als maatschappelijke sector. Zijn conclusie is dat we een effectieve strategiepraktijk missen. Zijn antwoord is een uitnodiging tot een revolutie in de manier waarop we strategieën ontwikkelen, gebaseerd op evolutietheorie, complexiteitstheorie, cultuur en politieke economie. Zijn werk draait om twee vragen: hoe ontwikkelen we effectieve strategische responsen en hoe weten we of ze daadwerkelijk werken? Hij is de auteur van The Social Labs Revolution (2014) en How to Evolve and How Not To (2026).

Deelsessies

In interactieve deelsessies worden aan de hand van ingebrachte casuïstiek, concrete stappen gezet naar handelingsperspectief in transities. Deelnemers nemen zelf toepasbare inzichten mee naar huis.

Ministerie van IenW - Innovatieacademie: De kunst van het afbouwen
Innovaties in transities zijn aantrekkelijk en pilots vormen voor niemand een bedreiging. Succesvolle transities vragen daarnaast ook om het actief en zorgvuldig afbouwen van oude praktijken die niet langer werken en die verandering blokkeren — een proces dat vaak weerstand oproept, maar waarvoor we effectieve, legitieme en uitvoerbare handelingsstrategieën moeten ontwikkelen. Hoe kunnen we op een effectieve, legitieme en uitvoerbare manier bijdragen aan afbouw in transities? We gaan tijdens deze sessie op zoek naar een handelingsperspectief/strategie om afbouw actief vorm te geven. Met expert Rik Braams.

Planbureau voor de Leefomgeving: Werken aan transformatie - aan de slag met paradoxen
In april is het PBL/VU rapport Werken aan transformatie gepubliceerd, over een handelingsrepertoire in ontwikkeling om weer beweging te creëren in vastgelopen transformatieopgaven. Tijdens deze deelsessie praten we door over zes paradoxen waar beleidsmakers tegenaanlopen tijdens het werken aan transformatie. Met je eigen casuïstiek en transformatieopgave ga je aan de slag om te bepalen waar in jouw praktijk het zwaartepunt ligt voor deze paradoxen en wat er nodig is om deze te verleggen of te versterken. Kortom: hoe je de gangbare manieren van werken kunt vernieuwen en hoe je de paradox succesvol kan navigeren. Want: werken aan transformatie vergt ook transformatie van het werk!

Programma Regio Deals: Van beheersing naar bewegingsruimte: bekostiging die transities mogelijk maakt
We verkennen samen waar de financiële systematiek — gefragmenteerd, incidenteel en verkokerd — schuurt met de praktijk van gebieds- en opgavegericht werken, en welke bestuurlijk-financiële arrangementen wél helpen

RVO: Circulaire batterijen: waarom systeemambities stuklopen op gebiedsrealiteiten
Batterijen staan op het kruispunt van energietransitie, industriebeleid en ruimtelijke keuzes, en dwingen overheden tot scherpe afwegingen. In deze sessie neemt RVO je mee in deze casus en ontleed je deze vanuit zowel een transitie- als een gebiedslens, en ontdek je welke dilemma's daaronder schuilgaan.

Provincie Zuid-Holland: Leren van regionale casuïstiek
Alles gebeurt ergens. Transities landen in gebieden. Lokaal en in de regio. Dáár lopen we tegen de barrières aan die transities zo weerbarstig maken: het huidige systeem dat het bestaande dominante regime in stand houdt, en onze werkwijzen die slecht passen bij de aanpak die een complex vraagstuk vraagt. Hoe kijkt de transitiewetenschap daarnaar? Hoe helpt het transitieperspectief transitiewerkers vooruit?

Samenwerkingsagenda Toekomstbestendige Gebiedsontwikkeling (TBGO): navigeren tussen Rijk en wijk: samenwerken aan een nieuwe praktijk van toekomstbestendige gebiedsontwikkeling
In gebiedsontwikkeling gericht op woningbouw komen tal van opgaven samen. Dat vraagt om samenwerking en gezamenlijke sturing op toekomstbestendigheid, tussen bestuurslagen én tussen publieke en private partijen. Hoe creëren we nieuw handelingsperspectief in de spanning tussen landelijk beleid en lokale uitvoering, tussen kwaliteit en snelheid, en tussen integraliteit en thematische focus? Aan de hand van een concrete gebiedscasus laten we zien hoe in de praktijk wordt gewerkt aan nieuwe werkwijzen voor gebiedsontwikkeling. Vervolgens gaan we met elkaar in gesprek over de inzichten die dit oplevert voor samenwerking, sturing en uitvoeringskracht in maatschappelijke transities.

Werk aan Uitvoering : Plannen maken voor wat zich niet laat plannen
Veranderopgaven laten zich niet vooraf dichttimmeren, en toch moet je als overheid plannen en programma's maken waarop je stuurt, leert en je verantwoordt. De kern van deze sessie: hoe formuleer je zo'n opgave op een niveau dat de complexiteit recht doet én stuurbaar blijft, en wat tuig je dan wél op?

Loop jij ook tegen uitdagingen aan? Of vraag je je af hoe je mensen, beleid & uitvoering, en de praktijk écht in beweging krijgt? Kom dan naar deze middag en ga naar huis met concrete handvatten waar je direct mee aan de slag kunt. 

Let op: Registratie is gratis, maar niet vrijblijvend. Bij een no-show zijn wij genoodzaakt €50 kosten in rekening te brengen.