XXII Konferencja Prometejska/22nd Promethean Conference

XXII Międzynarodowa Konferencja Prometejska
Pamięć, historia, wiedza, polityka:
spory o dziedzictwo XX wieku w Europie Środkowo-Wschodniej

Konferencja organizowana z okazji 100. rocznicy śmierci Symona Petlury (1879–1926)
Warszawa, Uniwersytet Warszawski
26-27 października 2026 r.

XXII Międzynarodowa Konferencja Prometejska poświęcona będzie refleksji nad dziedzictwem XX wieku w Europie Środkowo -Wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem relacji między pamięcią historyczną, produkcją wiedzy a polityką. Konferencja koncentruje się na sporach
interpretacyjnych dotyczących przeszłości regionu, mechanizmach kształtowania narracji historycznych oraz roli instytucji wiedzy w warunkach presji ideologicznej i politycznej.

Istotnym punktem odniesienia dla tej dyskusji jest 100. rocznica śmierci Symona Petlury, jednej z kluczowych postaci ukraińskiego ruchu niepodległościowego i emigracji politycznej okresu międzywojennego. Postać Petlury traktowana jest jako element szerszego problemu pamięci historycznej, reinterpretacji doświadczenia niepodległościowego Ukrainy oraz miejsca emigracji antysowieckiej w historiografii XX wieku. Konferencja stawia pytania o to, jak zmieniało się i nadal zmienia miejsce Petlury w narracji historycznej Ukrainy, jak funkcjonował on w dyskursie sowieckim, emigracyjnym i postradzieckim oraz jakie znaczenie ma dziś dla refleksji nad ukraińską tożsamością polityczną i historyczną.

Ważnym kontekstem konferencji jest rok 1926 jako moment przełomowy w dziejach regionu. Był to okres konsolidacji systemu sowieckiego, intensyfikacji polityki propagandowej ZSRR oraz istotnych zmian w polityce wschodniej państw Europy Środkowo-Wschodniej. W Polsce
wydarzeniem o fundamentalnym znaczeniu był przewrót majowy, który wpłynął na kierunki polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, a także na instytucjonalne wsparcie dla badań nad Wschodem oraz środowisk związanych z ruchem prometejskim.
Równocześnie rozpoczął działalność Instytut Wschodni w Warszawie, który szybko stał się jednym z kluczowych ośrodków wschodoznawczych w Europie międzywojennej. Funkcjonując na styku nauki i polityki, łączył on działalność dydaktyczną i badawczą z analizą problematyki politycznej, społecznej i kulturowej Europy Wschodniej oraz Związku Radzieckiego. Jego aktywność wpisywała się w szerszy proces instytucjonalizacji wiedzy o Wschodzie, charakterystyczny dla epoki, oraz stanowiła istotne zaplecze intelektualne środowisk
prometejskich.
Konferencja podejmie także refleksję nad rolą instytucji wiedzy, ośrodków badawczych, prasy, środowisk eksperckich i emigracyjnych, w kształtowaniu narracji o Rosji, Związku Radzieckim oraz narodach Europy Wschodniej i Azji Środkowej. Szczególna uwaga zostanie poświęcona relacjom między nauką a polityką, granicom autonomii badań oraz długofalowym konsekwencjom sowieckiej polityki historycznej.

W ramach konferencji planowana jest dyskusja m.in. nad następującymi tematami:
• Symon Petlura w historiografii, pamięci zbiorowej i debacie publicznej
• Emigracja antysowiecka i jej rola w walce z propagandą sowiecką
• Ruch prometejski jako projekt polityczny i intelektualny
• Prasa prometejska i emigracyjna jako narzędzie walki ideowej
• Instytucje wschodoznawcze i sowietologiczne w Europie międzywojennej
• Wiedza o Wschodzie jako element polityki państwowej
• Propaganda bolszewicka i sowiecka w okresie międzywojennym
• Polityka historyczna ZSRR i jej długofalowe konsekwencje
• Dziedzictwo kolonialne Rosji i Związku Radzieckiego
• Pamięć, trauma i reinterpretacja historii po upadku systemów totalitarnych

22nd International Promethean Conference
Memory, History, Knowledge, Politics:
Disputes over the Heritage of the 20th Century in Central and Eastern Europe

Conference organized on the occasion of the 100th anniversary of the death of Symon Petlura
(1879–1926)
Warsaw, University of Warsaw
26–27 October 2026

The 22nd International Promethean Conference will be devoted to reflection on the legacy of the 20th century in Central and Eastern Europe, with particular emphasis on the relationship between historical memory, the production of knowledge, and politics. The conference will focus on interpretative disputes concerning the region’s past, the mechanisms shaping historical narratives, and the role of
knowledge-producing institutions under ideological and political pressure.

An important point of reference for this discussion is the 100th anniversary of the death of Symon Petlura, one of the key figures of the Ukrainian independence movement and the political émigré community of the interwar period. Petlura’s figure is treated as part of the broader issue of historical memory, the reinterpretation of Ukraine’s independence experience, and the place of anti-Soviet
emigration in 20th-century historiography. The conference raises questions about how Petlura’s place in Ukraine’s historical narrative has changed and continues to change; how he functioned in Soviet, émigré, and post-Soviet discourse; and what significance he holds today for reflection on Ukrainian political and historical identity.

An important context for the conference is the year 1926 as a turning point in the history of the region. It was a period of consolidation of the Soviet system, intensification of the USSR’s propaganda policy, and significant changes in the eastern policies of Central and Eastern European states. In Poland, the May Coup was an event of fundamental importance, influencing directions in foreign and security policy, as well as institutional support for research on the East and for circles associated with the Promethean movement.

At the same time, the Eastern Institute in Warsaw began its activities and quickly became one of the key centers of Eastern studies in interwar Europe. Operating at the intersection of scholarship and politics, it combined teaching and research with analysis of the political, social, and cultural issues of Eastern Europe and the Soviet Union. Its activity formed part of the broader process of institutionalizing
knowledge about the East characteristic of the era and provided important intellectual support for
Promethean circles.

The conference will also reflect on the role of knowledge institutions, research centers, the press, expert communities, and émigré circles in shaping narratives about Russia, the Soviet Union, and the nations of Eastern Europe and Central Asia. Particular attention will be paid to the relationship between scholarship and politics, the limits of research autonomy, and the long-term consequences of Soviet
historical policy.

The conference will include discussion of, among others, the following topics:
• Symon Petlura in historiography, collective memory, and public debate
• Anti-Soviet emigration and its role in combating Soviet propaganda
• The Promethean movement as a political and intellectual project
• Promethean and émigré press as a tool of ideological struggle
• Institutions of Eastern studies and Soviet studies in interwar Europe
• Knowledge about the East as an element of state policy
• Bolshevik and Soviet propaganda in the interwar period
• The historical policy of the USSR and its long-term consequences
• The colonial legacy of Russia and the Soviet Union

Memory, trauma, and the reinterpretation of history after the fall of totalitarian systems
The list of topics is open-ended, and the organizers invite proposals for papers that fit within the
outlined thematic framework.